۱۳۹۵ يکشنبه ۳۱ مرداد  - 2016 8 Sunday
معرفی سراب

مشخصات جغرافيايي

سراب در 47 درجه و 34 دقيقه طول و 37 درجه و 57 دقيقه عرض جغرافيايی و در ارتفاع 1680 متری از سطح دريا قرار گرفته است. اين شهرستان در غرب استان آذربايجان شرقی واقع است و از شمال با مشگين شهر در استان اردبيل، از جنوب با ميانه و هشترود، از شرق با استان اردبيل و از غرب با بستان آباد همجوار است. رود آجی چای از 4 كيلومتری جنوب و رود پيسلر چای از يك كيلومتری مشرق، و هند رود چای از ميان شهر عبور می كند. آب و هوای سراب نسبتا سرد و خشك می باشد.( سراب در مسير اصلی بستان آباد – اردبيل قرار دارد و از اين طريق در 73 كيلومتری شهر بستان آباد و 134 كيلومتری شهر تبريز ودر 85 كيلومتری شهر اردبيل قرار گرفته است.
وجه تسميه و پيشينه تاريخي

سراب چون در كنار سراورود ساخته شده آن را سراو يا سراب نام نهاده اند. منطقه سراب از جمله مناطقی است كه از ديرباز مسكونی بوده است. وجود كتيبه اورارتويی، ‌تپه های باستانی و معابد سنگی در حومه اين شهر نشان گر قدمت تاريخی منطقه است. سراب در دوره امپراتوری اورارتويی از جمله مناطق دارای تمدن شهر نشينی بود. حتی پاره ای از محققين و باستان شناسان بر اين باورند كه قبور پراكنده در اطراف و اكناف شهر سراب، قدمتی بيش از سنگ نبشته های اورارتويی دارند. آثار به جای مانده از فتوحات حكمرانان اورارتويی قدمت تاريخی اين منطقه را به سال های 685-730 ق. م می رساند.
مراكز تمدن عهد باستان، معمولا پس از ويرانی و انهدام در اثر حملات دشمنان، دوباره بازسازی نمی شد، اما شهر سراب بعد از شكست اورارتوها، در دوران حكمرانی پارت ها نيز از رونق كافی برخوردار شد و مورد توجه حكم رانان پارتی بود. وجود تپه های باستانی، تل ها و سفالينه های كشف شده در منطقه، شاهد اين مدعا است. در منطقه سراب آثار متعددی از جمله معابد سنگی، قلاع و يك چهار طاقی متعلق به دوران تمدن ساسانی بر جای مانده كه مبين اهميت آن، در دوره ساسانی است.
در دوران بعد از حاكميت اسلام در ايران و آذربايجان، شهر سراب هم چنان ارزش و اعتبار شهری خود را حفظ كرد و به لحاظ موقعيت ويژه جغرافيايی و حاصل خيزی خاک هميشه مورد توجه حكم رانان بود.
شهر سراب در دوران حكومت مغولان از مراكز عمده حكومتی آذربايجان بود. نوشته اند كه سلطان احمد اكودار كه اسلام آورده بود، از دست ارغون خان و سرداران مغول به اردوی مادر كه در سراب مستقر بود، پناه برد و در آن جا دستگير شد و به دستور ارغون به سال 683 كشته شد. بعد از شكست سلطان احمد اكودار ارغون خان مغول، شورای مغولان را در گردنه سايين به سال 683 تشكيل داد.
در زمان حكومت چوپانيان نيز سراب مورد توجه بود و حكومت آن با « جانی بيگ خان» از اولاد «جوجی خان» بود كه در سال 758 در اين شهر كشته شد. در اوايل حكم رانی صفويه كه شهرهای تبريز و اردبيل از شهرهای مهم به شمار می رفتند، سراب به دليل نزديكی به اين دو شهر و موقعيت سوق الجيشی، از اهميت ويژه ای برخوردار بود. شاه اسماعيل صفوی بعد از شكست در جنگ چالدران به سراب روی آورد. و در سال 930 در اين شهر درگذشت. جنگ شاه اسماعيل و خليل پاشا در سراب روی داد و باعث ويرانی و خسارات جبران ناپذيری شد، ولی شاه عباس قوای عثمانی را در اين شهر شكست داد.
به سال 1205 آغا محمد خان قاجار با صادق خان شقاقی در اين منطقه جنگيد و بعد از گريختن صادق خان از شهر، آغا محمد خان سراب را فتح کرد. صادق خان شقاقی درجنگ با فتح علی شاه نيز شكست خورده به سراب عقب نشينی كرد و بعد از اينكه جواهرات آغا محمد خان را به فتح علی شاه پس دارد، از طرف شاه قاجار بخشوده شد و به حكومت سراب منصوب شد. شهرستان سراب هم اکنون دربرگیرنده شهرها، بخش ها و روستاهای زیادی است و از مناطق آباد و سرسبز استان آذربایجان شرقی به شمار می رود.  
کشاورزی و دام داری

عمده ترين محصولات كشاورزی سراب؛ گندم و جو، علوفه، بنشن، تره بار، توتون، سيب، گلابی، زردآلو و گردو تشکیل می دهد. محصولات كشاورزی اين شهرستان بخش عمده ای از صادرات اين ناحيه را تشکيل می دهد. پرورش زنبور عسل و دام داری از مشاغل اصلی اهالی است. منطقه ی سراب به علت قرار گرفتن درجلگه هموار و دارا بودن خاک های غنی و رسوبی و آب كافی يكی از مراكز عمده پرورش دام در آذربايجان محسوب می شود، به طوری كه گاوهای نژاد سراب معروفيت خاصی دارد. پرورش دام در اين شهرستان شامل گاو شيری، گوساله پرواری، گاو ميشی، گوسفند، بز و ميش می شود. پرورش طيور درحد خودكفايی و شامل مرغ گوشتی، تخمی و مرغ بومی است. علاوه بر آن پرورش ماهی(قزل آلا، كپور و سفيد) نيز در اين شهرستان انجام می شود. پرورش زنبور عسل در شهرستان سراب به دو صورت بومی و مدرن انجام گرفته از جايگاه خوبی برخوردار است. 

نقاط تاريخي وديدني:

1ـ سنگ نبشته اورارتي

در نزديكي روستاي قيرخ قيزلار در شمال شرق سراب واقع و به خط ميخي بر روي صخره اي به طول 5/4 متر و عرض 10/2 متر و ارتفاع 6/2 قرار گرفته است. اين سنگ نبشته به دوره اورارتو مربوط است.
متاسفانه قسمتي از اين كتيبه از بين رفته و قابل خواندن نبست به همين دليل تاكنون متن آن ترجمه نشده است. در قسمت شمالي اين كتيبه قلعه اي است كه اين قلعه هم به اورارتوها مربوط است در سنگ نبشته نشتبان همانگونه كه در اسناد و شواهد آمده است صحبت اين است كه آرگشيتي 21 قلعه تسخير كرد و در يك روز بيش از 40 شهر را تصرف و بعد در محل قلعه هاي تسخير شده قلعه اي نو براي خود ساخته است به نظر باستان شناسان اين كتيبه به آرگشيتي مربوط است ولي متاسفانه محتواي كامل آن به دليل آسيب ديدگي فراوان معلوم نگرديده است.

2ـ سنگ افراشته هاي قيرخ قيزلار

تقريبان 200 متر پائين تر از سنگ نوشته نشتبان در طرفين رودخانه سنگ افراشته هايي است كه به قيرخ قيزلار يا چهلدختر معروف است اهالي اعتقاد بر اين دارند كه اين سنگ افراشته‌ها چهل انسان بوده اند كه بر اثر انحراف از حقيقت و راه خدا به غضب الهي دچار و مبدل به سنگ شده اند در حالي كه تعداد سنگها بيش از چهل است و تا 120 سنگ شمارش ده است. بعضي از سنگ افراشته ها همانگونه كه گذاشته اند سالم و صاف مانده ولي برخي شكسته يا كج شده و يا از بين رفته اند در شرح اين سنگ افراشته ها گفته شده:
سبلان در طول تاريخ حتي از زماني كه دين بودائي در ايران و كشورهاي ديگر رواج پيدا كرده همچنانكه از نظر سوق الجيشي مورد استفاده قرار گرفت بزرگترين آتشكده ها و بزرگترين معبدها در اطراف سبلان برپا شده است.
در مورد سنگ افراشته هاي قيرخ قيزلار چند نظر مطرح شده است:
اول اينكه گفته اند: در گذشته هر سرداري كه در جنگ غالب مي آمد از اين سنگها مي افراشت.
نظر دوم اينست كه هر سرداري يك سردار از دشمن را مي كشت يكي از اين سنگها را مي افراشت ولي همچنانكه گفه شد ساوالان از نظر سوق الجيشي مهم بود و مورد استفاده ايرانيان قرار گرفته و بزرگترين آتشكده و معبدها در آنجا بر پا شده و نظر اصلي اينست كه محل اين سنگ افراشته ها معبد بزرگي بود در معبدها معمولاً انسانها را قرباني مي كردند تا عظمت معبد را بنمابانند براي هر قرباني يك سنگ مي افراشتند اين نظر و يان عمل تا استقرار كامل دين اسلام در اين كشور برقرار بود

3ـ سنگ نبشته رازليق

رازليق تابع شهرستان سراب است و از شمال به كوه سبلان محدود مي شود در اين محل در بستر رودخانه پسلر سنگ نوشته اي وجود دارد كه به سنگ نبشته رازليق معروف است براي رسيدن به پاي كتيبه ابتدا بايد به رازليق رفت از رازليق بايد راهي روستايه ديزهج سفيا شد سنگ نشوته در كنار اين روستا (ضلع شمال غربي) در كوه زاغالان بر روي صخره اي مرتفع وقاع شده است.
كتبيه رازليق 110 سانتي مر طول و 82 سانتي متر عرض دارد و در 16 سطر به فرمان شاه اورارتويي آرگشيتي دوم پسر روسا نقل شده است. متن اين سنگ نبشته كه به زبان فارسي ترجمه شده به اين شرح است.
1ـ به حول و قوه خالدي ارگشيتي روسا همين گويد:
2ـ من به سرزمين آرهو لشكر كشيدم.
3ـ من سرزمين اولوشو و سرزمين برقو را تسخير كردم.
4ـ من تا كنار رودخانه مونا رسيدم و از آنجا برگشتم.
5ـ من سرزمين گير دو و گتوهايي و توايشيدو را تسخير كردم.
6ـ شهر روتومني را من گرفتم.
7ـ سرزمينهايي را كه من تسخير كردم تحت باج خود قرار دادم.
8ـ اين قلعه را به زور گرفتن و دوباره برقرار ساختم.

4ـ مسجد جامع سراب

سراب مانند ديگر شهرهاي آذربايجان داراي مسجد جامع تاريخي است كه تاريخ بناي آن به قرن نهم هجري مي رسد اما اخيراً در حفاريهاي به عمل آمده كه جهت تعميرات انجام مي گرفت معلوم گرديد كه مسجد فعلي بر روي يك مسجد بسيار قديمي احداث گرديده كه آثار آن ديده مي شود.
اين مسجد بدون مناره و گلدسته بوده از نظر ساختماني عبارت است از يك شبستان بزرگ، يك حياط كوچك، يك منبر و سه محراب . 36 ستون اصلي و 29 ستون كاذب و نيم ستون كه طاقهاي جناقي و گنبدهاي مدور مسجد بر آنها نهاده شده است.
ردب وردي شرقي داراي كتيه اي مرمرين بوده است كه با خط نسخ متداول دوره گوركانيان و تركمانان آق قويونلو معاصر سلطنت ابوالنصر اوزون حسن آق قويونلو بوده و تاريخ آن به سال 875 هجري قمري ثبت شده است. اين كتيبه به همراه يك كتيبه ديگر كه در حفاريها و خاكبرداري داخل مسجد در جريان مرمت و بازسازي مسجد پيدا شده بود فعلاً در سازمان ميراث فرهنگي استان نگهداري مي شود.

5ـ تپه باستاني قلعه جوق

اين تپه در 5/2 كيلومتري شمال سراب در كنار جاده رازليق به سراب واقع است با توجه به وجود سنگ نبشته رازليق رد 10 كيلومتري اين تپه است اهميت تاريخي اين تپه و ارزش نظامي آن در دوران اورارتويي مشخص مي شود.

6ـ چهار طاق ساساني آغميون

در 12 كيلومتري شمال شرق سراب داراي گنبدي از قلوه سنگ با ملاط آهك به ارتفاع 5/1 متر بوده است ساختمان چهار طاق شباهت كامل به معماري دوره ساساني داشته است در اين چهار طاق قبري مشاهده شده است كه روي سنگ آن تاريخ 708 هـ .ق نوشته شده بود.

7ـ مقبره مغولي اسفستان در 6 كيلومتري شرق سراب

منسوب به دوره مغول است بنايي آجري و شامل چند اتاقن و يك راهرو است نصف سر در آن ريخته از طاق نماي درگاهي به طور پراكنده باقي مانده كه تزئيناتي به صورت مقرنس كاري از آجر لعابي داشته است. تمامي حاشيه سر در و طاق نماها، قسمتي از مقرنس كاري و كاشيكاري و تركيب كاشي و گچ و آجر را نشان مي دهد.
8ـ رباط سنگي شاه عباسي در گردنه صائين در راه سراب به اردبيل
9ـ پلي بر روي رودخانه پشودر بخش ورودي شهر سراب
10ـ بازار قديمي سراب

مشخصات فرهنگي:

بررسي سنت ها، آداب و رسوم موجود در شهرستان به تفكيك بخشها
فرهنگ عامه مردم همانند ساير نقاط كشور منبعث و نشات گرفته از موارد زير است.
1ـ فرهنگ و تمدن ايران باستان.
2ـ فرهنگ و تمدن اصيل اسلامي و مبارزات سرخ تشيع در طول تاريخ
3ـ آداب و رسوم و سنن محلي
در بسياري از موارد هر چند كه جريان امر به ايران باستان مربوط باشد مردم رنگ و آميزه ديني و اسلامي به آن داده اند. به عنوان مثال عيد نوروز و يا مراسم چهارشنبه سوري كه در چهارشنبه سوري به هنگام آتش بازي و بر افروختن آتش مي گويند (او دامي بودامي يا نسين يزدين دامي) يعني آن بام و اين بام بسود بام يزيد و يا در بعضي از فولكلورها از مبارزات مردم بر عليه ظلم و بيدادگري حكايت دارد مانند
(اوشيديم آي اوشديم
داغدان آلما داشديم)
(آلمالاري آلديلار
منه ظلوم سالديلار)
(من ظلمنان بيزارام
درين قويي گازارام)
يعني سرد شدم
آي سرد شدم
از كوه سيب آوردم
سيب ها را از من گرفتند
و در عوض ظلم به من روا داشتند.
من از ظلم بيزار هستم و براي مبارزه با ظلم براي ظالمان چاه عميق مي كنم يعني براي مبارزه با ستمگر دست به هر كار سختي مي زنم از ديگر مراسم كهن منطقه مي توان به مراسمي كه بعد از ختنه كردن پسر بچه ها در روستاها با نام (سنت تويي) برگزار مي شود نام برد و بدين صورت است كه ميهماناني به اتمام مي رسد.رسم ديگري كه در شب هفت تولد كودك برگزار مي شود نامگذاري نوزاد مي باشد كه با گفتن اذان و اقامه توسط ريش سفيد طايفه در دو گوش كودك و خواندن قرآن به گوش وي و سفارشه به كارهاي نيك و تبعيت از اسلام و پيامبر و ائمه معصومين و گوش دادن به حرف پدر و ماد.
در شهرستان سراب مراسم بسياري در ايام شادي و يا عزاي مردم برگزار مي گرديد كه بواسطه نفوذ فرهنگ ديگر نقاط بدست فراموشي سپرده شده است كه اين امر در مراسم ازدواج كاملا تاثير داشته است.
*بررسي وضعيت زبان و ادبيات موجود شهرستان (گويش محلي، شعر و ادب و ....)
گويش مردم منطقه تماماً آذري بوده و با يك لهجه مخصوص و منحصر به فرد تكلم مي نمايند غير از اين زبان فارسي به عنوان زبان ملي وسيله ارتباطات روزمره مردم منطه مي باشد.
شعر و ادب: شاعران محلي اكثر شعرهاي خود را به زبان محلي سروده اند و مي سرايند از شاعتران معروف شهرستان مي توان قاسم انوار كه كليات او معروف است نام برد از شاعران معروف منطقه مي توان آقايان واقف سرابي، بي خرد، اظهري، فرقاني اسدي و ابوترابي ،شهرام شيدايي و صالح حسيني را نام برد كه همواره در اعتلاي فرهنگ اسلامي و قومي كوشش داشته اند .

مشخصات اقتصادي:

اقتصاد منطقه با توجه به موقعيت اقليمي و جغرافيايي حول محور كشاروزي و دامداري مي باشد به جهت داشتن آب و خاك مناسب و نيروي انساني كافي اغلب اهالي منطقه در اين بخش فعاليت دارند با توجه به اينكه اكثر مردم شهرتان در روستاها سكونت دارند لذا فعاليتهاي كشاورزي و دامداري به عنوان شغل اصلي در منطقه مطرح بوده و هست از لحاظ دارا بودن صنعت شهرستان سراب از نقاط محروم استان و كشور مي باشد به طوري كه تنها يك واحد كارخانه نساجي در شهرستان و تعداد انگشت شمار صنايع كوچك و متوسط در شهرستان فعاليت مي نمايند. آمار بيكاران بويژه بي كاران فصلي در شهرستان نشان مي دهد كه صنعت در منطقه كاملاً ضروري بوده و نياز مي باشد به علل متفاوت از دوران پيش از انقلاب و حتي بعد از انقلاب توجهي به صنعت منطقه صورت نگرفته است حتي در ايجاد صنايع تبديلي با عنايت به انيكه شهرستان سراب در توليد بعضي از محصولات مانند سيب زميني، شير، حبوبات و غيره از جايگاه ويژه اي برخوردار مي باشد. همچنين در بخش معدن تاكنون هيچ اقدام عملي صورت نگرفته است و تنها در يك مورد معدن نفلين سيانيت در اين اواخر مطالعات انجام يافته است و روي اين معدن در حال حاضر كار مي شود خاصه اينكه اقتصاد شهرستان متكي به كشاورزي و دامداري مي باشد.

بخش كشاورزي:

همچنانكه در سوال فوق اشاره گرديد اقتصاد شهرستان متكي به كشاورزي و دامداري بوده و اغلب مردم از اين راه ارتزاق مي نمايند طوري كه هر خانوار روستايي 2 يا 3 واحد دامي در خانه نگهداري مي نمايد كشاروزي به عنوان اصلي ترين فعاليت اقتصادي خانوارهاي ساكن شهرستان به حساب مي آيد حدود 70% جمعيت شهرستان از اين راه ارتزاق مي نمايند.
از كل وسعت شهرستان سراب يعني 356000 هكتار ميزان اراضي زير كشت و آيش ديم و آبي به ميزان 116686 هكتار مي باشد ( كل اراضي ديم: 58114 هكتار و كل اراضي آبي: 58572 هكتار). 1253 هكتار محصولات باغي توليد مي شود. (ميزان توليدات كشاورزي شهرستان طبق جدولهاي شماره 1 و 2 مي باشد).

مفاخر مذهبی و حوزوی شهرستان:
علامه امینی صاحب کتاب گرانسنگ الغدیر و فخر عالم شیعه اصالتی سرابی دارد.آیات عظام مسلم ملکوتی،محسن دوزدوزانی،یدالله دوزدوزانی،قدرت وجدانی فخر،محمد علی حقی ،محمد فیض،حسین ایوقی،علمایی از جمله مجتهدین به نام بودند که برخی از این علما اگرچه از دنیای ما رفته اند ولی آثار به جا مانده از انها چراغ راه جویندگان علوم مذهبی می باشد.حج الاسلام هادی ملکوتی،جواد محدثی و مهدی حقی نیز از محققین و اندیشمندان به نام حوزه علمیه قم می باشند.
مفاخر علمی و دانشگاهی
آقایان دکتر بهرام عین الهی،یوسف حسینی،صمد قضایی،ابوالفضل نبئی،ابوالفضل حسنی،هوشنگ فاخر،بهروز عین الهی و....از جمله مشاهیر علمی شهرستان می باشند.
مفاخر عرصه هاي اجتماعي
اين شهر همچون ديگر شهرهاي كشور به سهم خود نقش به سزايي در دفاع از آب و خاك و آئين ايفا كرد حضور داوطلبانه جوانان در جبهه هاي جنگ به خصوص رشادت هاي انها در گردان تخريب لشكر عاشورا زبانزد عام و خاص است.425 شهيد و بيش از 500جانباز و ايثارگر نمونه هاي عيني مفاخر عرصه هاي اجتماعي مي باشند ضمن اينكه بسياري از سرابي هاي ساكن در ديگر شهرها نيز در جبهه هاي نبرد حاضر بودند كه آمار دقيقي از انها در دست نيست.